VLADIMIR GAĆINOVIĆ - NEUMRLA LJEPOTA JEDNOG HEROJA

VLADIMIR GAĆINOVIĆ – NEUMRLA LJEPOTA JEDNOG HEROJA

  • Spustio Sveti Ilija nad Hercegovinom nebeska kandila, kamen se užario, a udah vreliji od izdaha. Sparila se zelen i rijetka borovina koju nisu sažegli prošlogodišnji požari. Okamenjeni predio i u njemu insan sa koga život kapa poput voska sa svijeće.

Vijuga magistralni put od Bileće prema Stocu, uvija se poput šargana kroz hercegovačku pustinju obraslu dračom, drijenom i trnjem. Žuri prema obodu Fatničkog polja.
I baš kada se pređe Plana, a put obori naniže prema Orahovicama pogled kao sam od sebe zapinje za jednu gredu (stijenu) koja se kao karaula uzvisila nad tom kraškom udolinom.
Baš ispod nje, na jednom razmeđu, vide se još iz daljine vrhovi vitkih topola. Naredale se kao mlade djevojke za pričest, a listovim im trepetaju na lakom povjetarcu što se probija od Veleži i Zelengore. Topole u živom kamenu navještavaju oazu u kojoj ima vode i okrijepe.

To je Kačanj, srpsko hercegovačko selo u kome ističe živa voda sa Gaćinovića česme. A uz česmu nepresušno izvire još nešto, vrednije i od samog života. Neumrli Duh srpskog oslobođenja i ujedinjenja, nepokor svakom tuđinu i izrabljivaču, vjera da je od smrti jače vaskrsenje.

Prije Drugog svjetskog rata u Kačnju, dijelu bilećke opštine, bilo je 18 srpskih domaćinstava, a mnogo više prije sarajevskog Vidovdana. Na popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini 1991. godine u selu je ubilježeno 24 živućih.

Početkom ove godine ostalo ih je još osmoro. Četiri kuće Gaćinovića i Čorlija.

Najviše se naroda iz Kačnja osulo kada komunisti poslije rata započeše kolonizaciju njemačkih posjeda u Banatu. Iz Kačnja se mnogi naseliše u Sečnju kod Zrenjanina.
Danas selo ostalo pusto, a u njemu i dobre zemlje i široke ograde, pet živih voda koje nikada presahnule nisu. U seoskom groblju jedan krst koji čini se više od drugih ište vaskrsenje.

Pored topola i žive vode u maju 1890. godine rodio se Vladimir u svešteničkoj kući Gaćinovića. To dijete postaće misaoni tumač i plamenonosac srpske slobode i ujedinjenja u Bosni i Hercegovini pod austro-ugarskom okupacijom.

Pogled na Kačanj

Vladimir iz Kačnja do danas ostaje pregršt smisla u kome se napaja sva naša žeđ.

Poslije prvih razreda osnovne škole Vladimir Gaćinović odlazi u Mostar.

U tamošnjoj gimnaziji upoznaje nevesinjca Bogdana Žerajića i stočanina Dimitrija Mitrinovića. Hercegovina je bila okupirana i porobljena, a njeni sinovi su gledali kako se troši muka cijelog jednog naroda. To je mogao prihvatiti i sa tim se miriti samo nikogović, polutan i udvornik. I kao što je kasnije zapisao Vladimir Gaćinović:

„Omladina je jedina svijetla tačka, ovog najtežeg perioda u Bosni i Hercegovini. Njen prvi atentat, njena prva vješala. Ona je u dobrovoljačkim legijama.“

Maturu je položio 1910. godine u Beogradu, a veliki profesor Beogradskog univerziteta Jovan Skerlić pod utiskom njegovog završnog rada pozvao ga je na studije srpskog jezika i književnosti.

Mladi Vladimir se ipak upisuje na Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu. No dolazak Gaćinovića u Beogradu postaće ključan za jednu drugu srpsku slobodnu dušu. Na Zelenom vencu, vjerovatno u čuvenoj kafani „Zlatna moruna“, upoznaće se Vladimir sa Gavrilom Principom koji je stanovao u neposrednoj blizini. Po zapisima Gavrilovih prijatelja poslije tog poznanstva Princip više neće biti isti, postaće prosto odsutan, zagledan u neki zlatni smisao.

Već naredne godine Vladimir dobija stipendiju srpske Vlade za nastavak studija u Beču. Tada započinje njegov osmišljeni revolucionarni rad za srpsku stvar.

U Beču je napisao manifest tom nepokoru – „Smrt jednog heroja“, u slavu žrtvovanja Bogdana Žerajića. U ovom tekstu poput krika nad žrtvom mlade prvine Gaćinović se pita ima li srpske slobode sa tako usnulom mladošću i narodom kome je salomljen svaki otpor.

Iz Beča prelazi na Univerzitet u Ženevu i Lozanu.

Početak Prvog balkanskog rata 1912. godine vratiće ga u Hercegovinu. Priključuje se srpskoj vojsci Kraljevine Crne Gore i učestvuje u oslobođenju Skadra.

Susret sa ruskom emigracijom u Švajcarskoj oblikuje njegovu anarhističku misao, no Vladimir ne skreće u plimu crvene rijeke iz carebornog mora.

Ruska duša bila mu je bliska kao đedovo ražovo polje ispod Kačnja, ali u crvenim makovima carske žitnice osjećao je veliku opasnost po pravoslavnu civilizaciju. Nikada se nije priklonio utvarnoj sovjetskoj slobodi iako je dobijao ponudu za Lenjinove „napredne kurseve“.

Vladimir Gaćinović je bio suverenistička srpska misao koja je oblike naše slobode ocrtavala u ujedinjenju srpskih zemalja i njenog naroda. Dajte nam našu zemlju i naše živote, kao da je bila suština njegove misli…

Iz Švajcarske se vraća u Bosnu i Hercegovinu radeći na organizaciji omladine i grupišući istomislene srpske pojedince. Vjerujući u strategiju da se omladina i narod najprije trebaju pričestiti slobodom i znanjem krenuo je sa organizacijom školskih kružoka. U Beču je osnovao dva kluba srpske i jugoslovenske akademske omladine, u Mostaru dva školska kružoka, u Pakracu jedan, u Sarajevu pet. Pomaže Muhamedu Mehmedbašiću da pređe u Švajcarsku i tamo nastavi obuku za tajni rad.

Stalno je u dosluhu sa Mladom Bosnom, Crnom Rukom, Mustafom Golubićem, piše za patriotske listove, oblikuje naboj revolucionarnog duha.

Vidovdanski atentat bio je velika nada i velika zebnja. Nije se nadao svjetskom lomu. Pošto se nije mogao vratiti u Hercegovinu, priključuje se kao stranac francuskoj Ratnoj mornarici zajedno sa Tinom Ujevićem. Vjerovao je da će saveznici izvršiti desant na crnogorsku obalu. Na jednom francuskom ratnom brodu uplovio je u naš Jadran, gledao je Rumiju, Lovćen, Orjen… Pogled mu je zapadao u hercegovačka brda sve tamo do Bjelašnice i Veleži. Kako se kasnije sjećao Ujević bilo je potresno gledati u te suze koje su čeznule za rodnom zemljom. Poslije toga više nikada neće vidjeti Hercegovinu.

Odlazi u Sjedinjene Američke Države da mobiliše Srbe u rasijanju da se priključe dobrovoljačkim jedinicama za oslobođenje Srbije. Tamo ga je dočekao veliki Mihajlo Pupin i očinski pomogao. I Nikola Tesla se susreo sa hercegovačkim studentima koji su tada lutali američkim kontinentom vapijući za pomoć.

1917. godine Vladimir Gaćinović se vraća na Univerzitet da okonča započete studije.

4. avgusta 1917. izlazi na diplomski ispit sa temom iz Geoetike i uspješno ga polaže time stekavši akademsko zvanje.

Veče provodi u Frajburgu sa prijateljima uz piće i kolače.

5. avgusta se budi i odlazi u hotel na kafu. Poslije prvih gutljaja osjeća tupu mučninu. Nakon što mu je pozlilo biva prebačen u bolnicu u Lozani. Pada u polusvjesno stanje, ima halucinacije, u groznici od visoke temperature traži ledene vode sa izvora u Kačnju, pominje klance u Hercegovini kuda je kao dijete prolazio, zove Srbiju, Rusiju, Moskvu…

U bolnici u Lozani umire 11. avgusta 1917. godine u 27-oj godini, a kao posljedice trovanja arsenikom. Po svjedočenja njegovog brata Vojislava zadnja Vladimirova riječ tokom njihovog rastanka bila je „Srbija“.

Do danas nije otkriven naručilac ovog sramnog ubistva. Ima više mogućih aktera ali jedan od najsigurnijih je jugoslovenski kralj Aleksandar Prvi Karađorđević i njegova Bijela Ruka, koji su montiranim Solunskim procesom i likvidacijom Crne Ruke prali herojsku srpsku krv sa lažne jugoslovenske krune.

No kao što sveti rekoše: „Ko se mača lati, od mača će i poginuti!“.

Nevina vidovdanska krv izbila je na Aleksandrova usta u Marselju 1934. godine.

Vladimir Gaćinović je najprije sahranjen u Lozani, da bi 1934. godine po izgradnji Vidovdanske kapele u Sarajevu njegove kosti bile prenesene na srpsko pravoslavno groblje Svetog arhangela Mihaila na Koševu.

U posljednjem ratu „Alijini muslimani“ su Vidovdansku kapelu i njene grobove pretvorili u javni nužnik, a i danas je njeno stanje jadno, krov prokišnjava, a poniženja ne prestaju.

Bratstvo Gaćinovića nije moglo dozvoliti ovakva nepočinstva, ako već Republika Srpska i Srbija jesu, pa su 2002. godine kosti svoga slavnog pretka prenijeli u rodni Kačanj u Hercegovinu. Danas nad grobom bijeli kameni krst, u grobu bijele junačke kosti.

Makadamski put koji vodi za Kačanj

Republika Srpska i Srbija još ništa nisu učinile da se vrati dostojanstvo Vidovdanskoj kapeli na Koševu, a do sela Kačanj u Hercegovini se autom ne može ni doći.
Kako rekoše Vladimirovi srodnici to je prije slomivrat negoli put i nema ga goreg u cijeloj bilećkoj opštini.

I ne čudi me što je rodna kuća profesora Milorada Ekmečića u mučeničkim i nikad više ustašama okruženim Prebilovcima danas ruševina, ne čudi me ni što je rodna kuća Mustafe Golubića u Stocu zatrta, a njegovo muslimansko ime i srpska duša tabuizirani, jer Srba u Stocu više i nema.

Ali me čudi zašto je spomenik Bogdana Žerajića u Nevesinju o prošlom Mitrovdanu zarastao u ledinu i nebrigu, a rodna kuća Vladimira Gaćinovića porušena i dračom zatrnjena, a put do groba najgori u Hercegovini!

Spomenik Bogdanu Žerajiću u Nevesinju o Mitrovdanu 2017. godine

Čemu da se nadaš u takvoj Republici Srpskoj?!

Gdje istoriju i sebe da naučiš ako su svetinje zatrapljene?!

Upekao avgust nad Hercegovinom, put se uvija među kamenjem, a nebo plavo kao oči anđela. Gledam u trepet topola u Kačnju, slušam žubor vode koju Vladimirova usta zaželješe na umoru. Selo bez naroda i puta.

Narod bez ideala i pravde.

Ćutim, a nijemo se pitam ima li nade, slobode i ujedinjenje nad grobom izdanog vidovdanskog heroja?!

Goran Lučić

PIŠI ĆIRILICOM: Tekstove sa portala Slobodna Hercegovina, uz obavezno navođenje izvora i link, mogu da prenose samo oni sajtovi koji koriste srpsko pismo
O autoru
  1. Pingback: Vladimir Gaćinović – prvi bilećki revolucionar – Bileća.rs

  2. Pingback: SLOVENSKO DRUŠTVO | Goran Lučić: VLADIMIR GAĆINOVIĆ – NEUMRLA LJEPOTA JEDNOG HEROJA

  3. Branka Reply

    Dakle, dovoljno je da je neko iz našeg zavičaja i da podrživmo njegovu anarhističku antihrišćansku ideologiju. Danas i neškolovanim Srbi znaju ko je bio Gaćinović, šta je radio u Americi i Lozani, ko mu je bio učitelj i koordinator, da je koristio srpski patriotizam radi vrbovanja i organizovanja komunističkih poduhvata i ubistava. Pritom, da je bio duševno labilan i kao takav pogodan za manipulisanje od strane međunarodnih ubica i revolucionara svetske internacionale.

  4. Rajka Reply

    Kalva drskost i nekorektno izvrtanje evidentiranih istorijskih fakta…hocete reci toliki dr nauka, istoricari, filozofi, pesnici i knjizevni kriticari su omadjijani dusevno labilnim golobradim mladicem s Kacnja i njegovim vanvremenskim idejama i mislima, patriotskim duhom i verbalnom snagom….
    …pa draga Branka, izlisno je s vama polemisati…dozvolite samo toj ljepoti, umu i heroju svog vremena da mirno pociva u kamenu s koga je ponikao…a o njegovim delima nek istorija sudi…

Ostavite komentar