BUDI DIO ISTORIJE: Obnovimo hram Rođenja Presvete Bogorodice u Ljubinju

BUDI DIO ISTORIJE: Obnovimo hram Rođenja Presvete Bogorodice u Ljubinju

  • 1000 LJUDI PO 20 KM….. Portal Slobodna Hercegovina pridružuje se akciji crkvene opštine Ljubinje posvećene obnovi nacionalnog spomenika hrama Rođenja Presvete Bogorodice koji uskoro slavi 150 godina od svog nastanka, a u čijim temeljima se kriju tragovi života stari 2.000 godine. Sestre i braćo, pridružite se akciji koja će promjeniti istoriju najzapadnije srpske opštine u Istočnoj Hercegovini

ljubinje

Crkva Rođenja Presvete Bogorodice, kao graditeljska cjelina, proglašena je nacionalnim spomenikom BiH 2005. godine od strane Komisije za očuvanje spomenika. Sagrađena je 1867. godine, na osnovu natpisa koji se nalazi na kamenom stubu unutar hrama. Nacionalni spomenik čine objekat crkve, pokretno nasljeđe (Jevanđelje iz 1789. i litijna ikona) i ostaci srednjovjekovne nekropole stećaka sa nekolicinom preostalih spomenika. Dio pokretnog nasljeđa čini i Služabnik štampan u Veneciji 1580. godine.
Lokalitet se nalazi u gradu Ljubinju, pored magistralnog puta koji iz Mostara, preko Stoca, Ljubinja i Trebinja vodi do Dubrovnika. Crkva je smještena u središtu nekadašnje nekropole stećaka, a pored spomen- grobnice civilnim žrtvama fašističkog terora. Nakon prethodno provedenih radova na obnovi crkve, u periodu od jula do oktobra 2014. izvršena su arheološka istraživanja u organizaciji Muzeja Hercegovine Trebinje i Republičkog zavoda za zaštitu kulturno- istorijskog nasljeđa iz Banja Luke.

Istorijski podaci

U antičkom periodu je od Stoca do Ljubinja prolazila rimska cesta koja j vodila kroz zaleđe provincije Dalmacije od Narone do Epidaurusa. U blizini istočno-pravoslavne crkve, kako je to zabeležio Ćiro Truhelka 1892. godine, konstatovani su ostaci veće rimske naseobne – kada je otkirven rimski zidani grob, a tadašnji paroh je pronađene arheološke nalaze predao Zemaljskom muzeju u Sarajevu.

crkva

U ranom srednjem vijeku teritorija sadašnje opštine Ljubinje pripadala je ranosrednjovjekovnoj župi Popovo, kao njen najsjeverniji dio koji se graničio sa župama Dubrave i Dabar. Politički, ovaj kraj pripadao je oblasti Huma (gdje su vladali Nemanjići od 12. do prve polovine 14. vijeka, potom ban Stjepan II Kotromanić, njegov nasljednik Tvrtko, potom porodica Kosača, zatim slijede osvajanja Osmanlija od 1465- 1467). U zbirnom popisu Bosanskog sandžaka iz 1468/1469. upisana je nahija Ljubinje, a u opširnom katastarskom popisu iz 1585. pominje se Sabor u blizini crkve sela Barnos, što se poistovjećuje sa ovom crkvom. U opisima putopisaca, Evlije Čelebije iz 1660. i Aleksandra Giljferdinga iz 1857. ne pominje se postojanje crkve u Ljubinju. Nakon izgradnje crkve 1867, tokom dvadesetog vijeka, urađeno je nekoliko intervencija na samoj građevini, pa je između ostalog dva puta podizan nivo poda crkve, a spoljašnji zidovi otučeni su od maltera. Kameni krov površine 130 m2 zamijenjen je krovom od crijepa.

Arheološka istraživanja unutar crkve

prospekrNa osnovu dosadašnjih arheoloških iskopavanja u unutrašnjosti crkve Rođenja Presvete Bogorodice u Ljubinju dobijeni preliminarni rezultati pokazuju da se radi o višeslojnom arheološkom lokalitetu. Najstarijem periodu pripadaju grobovi i nalazi iz rimske vladavine (stilus, ukrasna igla, keramika, opeka) koji se okvirno datuje na osnovu analogija od početka rimske vladavine na ovom području pa do ranovizantijskog ierioda (1. do 5. vijek).

U periodu kasne antike ozndana je grobnica na svod, a takve grobnice i s drugih lokaliteta u provinciji Dalmaciji i u ostalim dijelovima Rimskog Carstva, vezuju se za ranohrišćanski period (od 4. do kraja 6 vijeka i ulaze u arhitektonski sklop ranohrišćanskih bazilika.

Na osnovu dosadašnjih zapažanja starija ranosrednjovjekovna crkva u Ljubinju obuhvatala je i grobnicu na svod. Nije za sada poznato da li je grobnica bila korišćena i nakon nzgradnje ranohrišćanske crkve ili su istovremeno građene, ali se uočava da je nivo svoda grobnice i temeljne zone istočnog zida i apside crkve u istom nivou. Iz ranovizantijskog perioda pronađen je dio stubića oltarske pregrade i ranovizantijska keramika, od koje se izdvaja jedan fragment amfore sa urezanim krstom.

prospekt 01

1.000 ljudi po 20 KM – do 130m2 kamenog krova za stari hram iz 1867
Povodom jubileja 150 godina crkve i škole vratimo kameni krov na Nacionalni spomenik hram Rođenja Presvete Bogorodice.
– Budite dio akcije „1.000 ljudi po 20 KM – do 130m2 kamenog krova za stari hram iz 1867.“
– Srpska pravoslavna crkvena opština ljubinjska
Žiro račun: 5620088080299341

Srednjovjekovna crkva izrađena je najranije u 12. vijeku, vjerovatno u vrijeme vladavine Nemanjića ovim područjem, o čemu svjedoči grob unutar crkve sa grobnim prilogom minđuše sa jednom jagodom. Iz tog perioda potiču i najniži slojevi grobova, iste orijentacije kao i crkva, ukopani s njene južne i jugoistočne strane. Južni zid srednjovjekovne crkve nazidan je na južnu klupu-ležaj kasnoantičke grobnice na svod.
Ova crkva je obnavljana je krajem 14. i tokom 15. vijeka od strane nekih vlastelinskih porodica – kada su uz temelje i u temelje južnog zida uzidana dva groba sa nalazima dubrovačkog novca. Tada je crkva omalterisana i spolja i iznutra, pilastri iz starije crkve nisu obnovljeni, a sahranjivanje je dalje vršeno sa njene južne strane. Iz srednjovjekovnog perioda potiče i bronzani fragment srednjovjekovnog kandila sa motivom povijene loze sa trolistom.

krov

Monumentalni osmougaoni stubovi i vijenac od kamenih ploča ugrađeni su kao spolije iz starije crkve. Njihova monumentalnost i ornament kapitela najbliže analogije imaju u obližnjim manastirima 15 – 16. vijeka (Tvrdošu, Žitomisliću, Zavali…), a konstruktivna mogućnost da su nosili kupolu otvara mogućnost postojanja još jedne crkve u neposrednoj blizini.

Sahranjivanje na ovoj nekropoli traje od rimskog perioda u kontinuitetu do današnjih dana, jer se na ovom mjestu nalazi aktivno pravoslavno groblje. Ukupno je istraženo 30 grobova od kojih su neki sa grobnim konstrukcijama od kamena, a drugi slobodno ukopani u grobne rake. Svjedočanstvo o bogatoj nekropoli iz perioda srednjeg vijeka pruža nekolicina preostalih stećaka u južnom delu groblja. Nažalost, preostali broj stećaka od ukupno 41, koliko je ranije zabilježeno prenijeto je 2004. na lokaciju kod nove pravoslavne crkve u centru Ljubinja.

Iako pisani istorijski izvori ne pominju Ljubinje kao važno središte u ranosrednjovjekovnoj i srednjovjekovnoj istoriji srpskog naroda, dosadašnja arheološka istraživanja pokazuju da se radi o jednom značajnom središtu, u kojem se u kontinuitetu vrši sahranjivanje od rimskog perioda do današnjeg vremena i zidaju crkve, što ukazuje na postojanje i naselja iz različitih perioda.

 

Spisak darodavaca  koji je se redovno ažurira kao i mnoštvo fotografija i zanimljivih podataka možete pronaći na  fejsbuk stranici  .

Narednih dana na stranicama najposjećenijeg i najuticajnjeg hercegovačkog portala u Srbiji čitaćete priče sa pokretačima ove akcije (sveštenikom Sašom Kojovićem, publicistima Mitrom L. Đuricom i Radom Likićem), kao i eksluzivan intervju sa Veskom Budinčićem, načelnikom opštine Ljubinje

 

Izvor: Slobodna Hercegovina

 

PIŠI ĆIRILICOM: Tekstove sa portala Slobodna Hercegovina, uz obavezno navođenje izvora i link, mogu da prenose samo oni sajtovi koji koriste srpsko pismo
O autoru

Ostavite komentar




* Zakon o javnom informisanju – član 38: Zabranjeno je objavljivanje ideja, informacija i mišljenja kojima se podstiče diskriminacija, mržnja ili nasilje protiv lica ili grupe lica zbog njihovog pripadanja ili nepripadanja nekoj rasi, veri, naciji, etničkoj grupi, polu ili zbog njihove seksualne opredeljenosti, bez obzira na to da li je objavljivanjem učinjeno krivično delo.

Mišljenja iznijeta u komentarima privatno su mišljenje autora komentara i ne predstavljaju stavove redakcije Slobodna Hercegovina