ZNAMENITI TREBINJCI: Cvetko Rajović - predsjednik vlade kneza Miloša Obrenovića

ZNAMENITI TREBINJCI: Cvetko Rajović – predsjednik vlade kneza Miloša Obrenovića

  • Cvetko Rajović, jedan iz plejade poznatih ljudi trebinjskog kraja, rođen je na Cveti 1793. godine u Vukovićima, selu koje je pre raspada Jugoslavije bilo u sastavu opštine Trebinje a sad pripada opštini Ravno, koja je pripala entitetu federacije Bosne i Hercegovine.

 

Porodica Rajović, još dok je Cvetko bio dečak, morala je da se iseli iz Vukovića u Goluboviće u Paštrovićima u Boki Kotorskoj jer je Cvetkov otac Petar ubio Osman agu Šaban Agića iz Trebinja, u odbrani svoje kuće i ukućana.

Cvetko je imao dvanaest godina  kad je otišao kod brata Stevana u Rijeku, koji se tamo bavio trgovinom, a zatim na školovanje u Otočac i Senj.

Sa sedamnaest godina, zajedno sa bratom Stevanom, zbog bavljenja trgovinom, dolazi u Zemun gde je brzo i lako naučio grčki jezik i trgovački zanat, a zatim prelaze  u Beograd.

Po propasti Prvog srpskog ustanka, Rajović 1813. godine odlazi u Trst i Veneciju a zatim u Beč, sklanjajući se kao pripadnik srpske vojske kojoj se priključio 1811. godine u kojoj je kod ruskih oficira dobro izučio vojnu doktrinu. Iz Beča 1815. godine odlazi u Odesu, gde ga uz dobre preporuke  primaju srpski trgovci, kojih je bilo najviše  posle ruskih. Radio je kod tada najbogatijeg trgovca u Odesi, kod srbina Jovana Riznića.

Posle tri godine boravka u Odesi, naučivši ruski jezik i stekavši prilično radnog iskustva vratio se u Beograd gde je sa bratom  vodio trgovinu žitom sve do 1825. godine. Pšenica, raž i ječam su se uglavnom prodavali varoškom stanovništvu.

Za ono vreme, pismen, sa znanjem nekoliko jezika, govorio je italijanski, nemački i ruski a služio se grčkim, francuskim i vlaškim jezikom, stupa u službu kod Jevrema Obrenovića i postaje njegov sekretar.

Pošto ga je Jevrem hvalio da je dobar i vredan, knez Miloš Obrenović ga je uzeo za svog sekretara. Sekretar kneževe kancelarije bio je tri godine.

Knez Miloš ga je slao u diplomatske misije u Vlašku i Petrovgrad.

Kad je formirana Zakonodavna komisija 1829. godine koja je započela prevod, i prilagođavanje za potrebe kneževine Srbije, Francuskog građanskog zakonika ili Napoleonovog kodeksa iz 1804. godine,  knez Miloš je pored Vuka Karadžića, Dimitrija Davidovića, Lazara Zubana predložio i Cvetka Rajovića.

Hatišerifom iz 1830. godine Beograd je počeo da dobija postepenu samostalnost, jedna od prvih naredbi kneza Miloša bila je urbanizacija grada, pa je Cvetko doveo u Beograd 1834. godine prvog stranog inženjera, slovaka Franca Jankea iz Beča. Po njegovom projektu izgrađeno je mnogo zgrada, kao što su Đumurkana, Saborna crkva, Licej i kuća Cvetka Rajovića, koja je građena između 1835. i 1840. godine u neoklasicizmu, na uglu današnjih ulica Uzun Mirkove i Tadeuša Košćuška, u kojoj je kasnije bila smeštena realka, štab vojske, engleski konzulat, osnovna škola a danas Pedagoški muzej.

Nakon proglašenja Sretenjskog ustava 15. februara 1835. godine Rajović je postavljen za člana Državnog saveta.

Kao odan dinastiji Obrenovića, za vreme prve vladavine kneza Mihajla Obrenovića, bio je na dužnosti popečitelja – ministra unutrašnjih dela od 16.5.1840. do 25.5.1842. godine.

Na osnovu zahteva ustavobranitelja knez Mihajlo je naložio svom ministru Unutrašnjih dela Rajoviću da sačini detaljne odredbe o dužnostima upravitelja varoši Beograda, imajući u vidu da su mu kao bivšem upravitelju varoši Beograda zadaci ove službe bili dobro poznati.

Uredba o dužnostima Uprave varoši Beograda doneta je 1840. godine,  koja je sa izvesnim izmenama ostala na snazi tokom čitavog XIX veka.

Iz tog perioda, ostalo je zapisano da je aprila 1831. godine Cvetko Rajović, upravnik varoši beogradske, izvestio kneza Miloša o požaru u dućanu nekog krojača Boška, čiji je šegrt nepažnjom zapalio seno, pa je izgorelo šesnaest dućana, a četiri su delimično upropašćena. Tada se javila i potreba da se za beogradsku varoš nabave prvi rekviziti za gašenje požara, koji su tada postojali.

Kada je ponovo došla na vlast dinastija Karađorđevića, Cvetko je kao pristalica Obrenovića i zaverenik protiv Karađorđevića  bio uhapšen i osuđen na tešku robiju. Na pritisak ruske vlade knez Aleksandar Karađorđević je pomilovao Cvetka Rajovića.

No, i pored ne simpatisanja Karađorđevića, 1850. godine je postavljen za sudiju Kasacionog suda a 1857. za predsednika Vrhovnog suda.  Učestvovao je u pripremi i samoj Tenkinoj zaveri, čiji je cilj bio da se ubije knez Aleksandar Karađorđević.  Zaverenici su pohapšeni ali za Rajovića nisu dokazane zle namere, pa je bio oslobođen optužbe.

Po povratku kneza Miloša na vlast, Cvetko Rajović je imenovan za predsednika vlade i ministra inostranih poslova u periodu od 18.4.1859. do 8.11.1860. godine. U Rajovićevoj vladi su pored ostalih bili i Ljuba Nenadović kao mnistar prosvete, Jevrem Grujić ministar pravosuđa i Teodor Herbez ministar finansija.

Knez Miloš ga je slao sa  delegacijom u Carigrad da zahtevaju da Turci napuste Srbiju, da Srbi imaju pravo da sami donesu ustav i da Obrenovići imaju naslednu kneževsku vlast.

Nakon smrti kneza Miloša knez Mihajlo ga je postavio na mesto potpredsednika Saveta.

Posle ubistva kneza Mihajla Obrenovića odlukom namesništva penzionisan je 1869. godine.

Umro je u Beogradu 22. aprila 1873. godine.

Cvetko Rajović bio je oženjen ćerkom Janićija Đurića, sekretara Karađorđa Petrovića. Kako to ponekad biva, i Janićije je kasnije promenio svoj stav i postao odan Obrenovićima, pa ga je knez Mihajlo postavio za člana Državnog saveta a potom i za predsednika Apelacionog suda.

Cvetkova ćerka Draga udala se za pukovnika srpske vojske Antonija Oreškovića, odanog knezu Mihajlu i kralju Milanu Obrenoviću. Kao diplomata i vojni teoretičar unapređen je ukazom kralja Milana u čin generala.

Pored toga što su tada trgovci bili najimućniji društveni sloj u Srbiji i nosioci njenog razvoja to su bili i državni službenici, pa je tako Cvetko Rajović kupio prvu mehaničku presu za štampanje zvaničnih novina. Bile su to „Novine Srbske„ čiji je osnivač bio Dimitrije Davidović.

Ovo sve govori o marljivosti, ugledu i poštovanju čoveka čiji su koreni i on sam vezani za Trebinje i Hercegovinu. Govori o njemu i njemu sličnim Hercegovcima koji su kao patriote dali veliki doprinos svojoj matici Srbiji i srpskom narodu.

 

Pripremio: Milivoje Mišo Rupić

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PIŠI ĆIRILICOM: Tekstove sa portala Slobodna Hercegovina, uz obavezno navođenje izvora i link, mogu da prenose samo oni sajtovi koji koriste srpsko pismo
O autoru
  1. Jelena Reply

    U tekstu piše da je „Cvetko Rajović bio oženjen ćerkom Janićija Đurića, sekretara Karađorđa Petrovića“. Na Wikipedia linku Antonija Oreškovića piše da je Cvetko Rajović bio oženjen Milicom, ćerkom vojvode Vuleta Ilića (jednog od vođa I srpskog ustanka) i da se njihova ćerka Draga udala za Antonija Oreškovića, što je tačno.
    https://www.geni.com/people/Milica-Rajovi%C4%87/6000000038708665622
    https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B5_%D0%9E%D1%80%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B

  2. Jelena Reply

    https://www.geni.com/people/Anica-Rajovic/6000000051214027234

    mu je bila druga žena i maćeha dece koju je dobio sa Milicom Ilić.

  3. Jelena Reply

    https://www.geni.com/people/Anica-Rajovic/6000000051214027234

    mu je bila druga žena i maćeha dece koju je dobio sa Milicom Ilić.

Ostavite komentar




* Zakon o javnom informisanju – član 38: Zabranjeno je objavljivanje ideja, informacija i mišljenja kojima se podstiče diskriminacija, mržnja ili nasilje protiv lica ili grupe lica zbog njihovog pripadanja ili nepripadanja nekoj rasi, veri, naciji, etničkoj grupi, polu ili zbog njihove seksualne opredeljenosti, bez obzira na to da li je objavljivanjem učinjeno krivično delo.

Mišljenja iznijeta u komentarima privatno su mišljenje autora komentara i ne predstavljaju stavove redakcije Slobodna Hercegovina