PROKOPIJE ILI ONAJ KOJI S BOGOM POBJEĐUJE

PROKOPIJE ILI ONAJ KOJI S BOGOM POBJEĐUJE

  • U posljednje vrijeme sve više turističkih agencija u Beogradu nude „nesvakidašnju posjetu“ gradu Visokom u Bosni, sa obilaskom tkz. „bosanskih piramida“.

Ikona Svetog Prokopija na Sinaju

Nekoliko mojih poznanika već su odlazili u Visoko, slikali se kraj zaobljenih kamenih blokova, prolazili kroz rudarska okna (tkz. ulaze u središnju dvoranu „piramide Sunca“), slikali se po stranama brda Visočice, sve pozirajući kao da su u Dolini egipatskih faraona.

Zaista, najbolji mamac za prodaju robe bez jasnog porijekla jeste pomodnost.

No, ovi građani Srbije (teško da ih mogu zvati Srbima, iako su rođeni kao takvi), ne znaju da u Visokom ima nešto vrednije i od egipatskih i od „bosanskih“ piramida. Nešto što je skuplje od svake grandioznosti ljudskih ruku, jer je ukrašeno svetinjom požrtvovanja i pravednosti.

Jevreji kao najveću slavu pamte izlazak iz egipatskog ropstva predvođeni Mojsijem, bivšim carskim vojvodom koji je odbacio udobnost dvora i svoj narod poveo iz ropskih logora između piramida.
Velikog vojvode Mojsija prilično se sjetiti baš danas, na slavu velikog hrišćanskog vojvode Svetog Prokopija Jerusalimskog.

Neanije se rodio u Jerusalimu kao jedinac svojih roditelja. Otac je bio hrišćanin i mlad se upokojio, a majka Teodosija je živo poštovala rimske bogove i prinosila im mirise na žrtveniku. Bila je zaokupljena samo jednim ciljem – da sinu obezbjedi najbolje školovanje i visoki društveni položaj.

Znala je da njen Neanije ima prirodnog dara, zdrave muževnosti i plemenite ljepote, i da ne smije skončati u muci progonstva, kako su tada hrišćani pretrajavali.
I zaista, dječak je završio najbolje državne škole, a potom je stupio i na učilište za vojnu doktrinu.

Bio je darovit, stasom otmen, revnosan u izvršenju zadatog… Brzo je napredovao vođen sigurnim preporukama nadređenih. Primjetio ga je i sam car Dioklecijan, čije oštro oko nije griješilo u prepoznavanju izvrsnosti. I sam se uspeo na carski tron iz seljačkih opanaka u Dalmaciji.

U to vrijeme, početkom 4. vijeka, Rimsko carstvo je sve više osjećalo potrese i nesigurnost. Na dvor su stalno stizali izvještaji o nemirima hrišćana u njihovoj nepoklebljivoj snazi vjere. Država je posebno bila nesigurna u Aleksandriji gdje su hrišćanske mase i pod najgorim mukama klicale: „Hristos Vaskrse!“.
303. godine car Dioklecijan pozva mladog vojvodu Neanija i uputi ga u Aleksandriju da riješi „političko stanje“, sa dozvolom da posječe svakoga ko se ne pokloni caru i žrtveniku.

Na putu za Aleksandriju, na prenoćištu u Siriji, Neanija probudi potres, a iz mraka njegove odaje uplaši ga snaga glasa: „Neanije, Neanije kuda si krenuo i na koga si se drznuo!?“.
Vojvoda se trže i smjelo upita: „Ko si ti?! Ne poznadoh te?“

Tada se pred njim ukaza kristalni krst, a glas bi kristalno jasan.
„Ja sam Isus Raspeti! Ovim znakom pobjeđuj i imaćeš moj mir! Krštavam te imenom Prokopija!“

Te noći je rođen Sveti Prokopije, čije ime na grčkom jeziku znači onaj koji uspjeva i stalno napreduje.

Poslije ovog čudesnog iskustva vojvoda više nije mogao biti isti. Otkazao je odlazak u Aleksandriju i vojsku poveo u Jerusalim koji bješe ugrožen od agarjanskih napada. Tamo je susreo majku i ispovjedio joj vjeru u Hrista. Teodosija je odmah znala da zadnji put gleda sina i gorko je proplakala.

Vojni sud je priveo Prokopija i stavio ga na najteže muke u podzemnim zatvorskim mučilištima. U strašnom hropcu mučeništva Hristos se ponovo javio Prokopiju i osnažio ga da izdrži. Mladi vojvoda je ostao stamen i predivan u istini vjere, primivši podstrig mača koji po naredbi zlovjernog Dioklecijana prereza njegovo hristovjerno grlo.

Visoko je drevni grad koji je svoj „visoki status“ stekao u srednjovjekovnoj bosanskoj državi. U neposrednoj blizini grada, na desnoj obali rijeke Bosne nalazi se oltar Mile, krunidbeno i zagrobno mjesto bosanskih kraljeva.

Po nekim istorijskim prijedlozima u Milama je sahranjen i Tvrtko Prvi Kotromanić, najsnažniji vladar srednjovjekovne Bosne.

Srbi su i prije i poslije Tvrtka živo svjedočili svoje postojanje u kraljevskom gradu Visokom.

Hram Sv.Prokopija u Visokom, slikano 1963. godine

I poslije turskog ropstva čim stekoše malo zaklona za svoju vjeru započeše u Visokom obnavljati pravoslavni hram, a za to su isposlovali i sultanov ferman u Carigradu. Tako je 1857. godine sagrađen hram Svetog Prokopija u Visokom, kao sjedište pravoslavne visočke parohije. Prošle godine hram Sv. Prokopija u Visokom proslavio je jubilej – 160. godina blagovjernog postojanja. Inače ovaj hram je od 2004. godine proglašen nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine sa njegovom zbirkom ikona koja je jedna od najvrednijih u BiH.

Do 1991. godine na prostoru opštine Visoko živjelo je oko 7500 Srba, a danas ih je ostalo tek oko 200. U toku posljednjeg rata u BiH u Visokom je bilo više logora za Srbe, a jedan od najvećih je u bivšoj kasarni „Ahmet Fetahagić“, koga su muslimanske vlasti nazvale „Izolacioni logor za Srbe“.

„Kroz ovaj zatvorski logor od 1992. do njegovog zatvaranja 1994. godine, proći će 578 logoraša, od toga: 526 muškaraca, 43 žene (42 Srpkinje i 1 Muslimanka) i 9-oro maloljetne djece.“

I baš kao što je Sv. Prokopije podnio mučeništvo za vjeru i visočki srpski narod hodio je njegovom stazom mučeništva.

Hram Sv. Prokopija u Visokom danas

Danas je hram Sv. Prokopija u Visokom u jako lošem stanju, nema ga ko obnoviti, a malo je srpskog naroda ostalo i za službu. Na Badnji dan ove godine visočki paroh Miljan Rađenović pozvao je sve Srbe svijeta da pomognu u obnovi ovog pravoslavnog hrama u središtu drevne i pravoslavne Bosne.

Srbi su od prihvatanja Hrišćanstva najviše voljeli slaviti svete hrišćanske ratnike i vojvode. Posvećivali su im najljepše hramove i najveće gradove, njihove mošti sabirali i s ljubavlju slavili.

Tako su Skadar posvetili svetim ratnicima Sergiju i Vaksu, carski Sirmijum Svetom Dimitriju, grad Toplicu Svetom Prokopiju.

Danas je slava i grada Visokog i grada Prokuplja (Prokopolja, grada Svetog Prokopija), a u čijem Sabornom hramu Sv. Prokopija se čuvaju mošti svetog vojvode jerusalimskog.

Po predanju u Prokuplju je rođen i kosovski vojvoda Milan Toplica, nasljednik u vjeri i stradanju Sv.Prokopija.

Mošti Sv. Prokopija čuvaju se u njegovoj crkvi u Prokuplju, a lobanja u oltaru manastira Hilandara

I još nešto, glava Svetog Prokopija, okovana u zlatnom kivotu, čuva se među Srbima u svetom manastiru Hilandaru.

Onaj koji ne ode u zemlju piramida već postrada za istinu vjere, nadvisio je i piramide i vrijeme.

Zato kada idete u Visoko da vidite „bosanske piramide“ najprije svratite do Svetog Prokopija i upitajte ostatak visočkih Srba za zdravlje i vjeru na tom strašnom mjestu njihovog postojanja.

Goran Lučić / Slobodna Hercegovina

PIŠI ĆIRILICOM: Tekstove sa portala Slobodna Hercegovina, uz obavezno navođenje izvora i link, mogu da prenose samo oni sajtovi koji koriste srpsko pismo
O autoru

Ostavite komentar